HOE ANALOOG IS VINYL WERKELIJK?

Het Bejaarde Plaatjes Huis

HOE ANALOOG IS VINYL WERKELIJK?

Het lijkt misschien een wat rare vraag: ‘hoe analoog is de weergave op je elpees’. Maar misschien kent deze vraag wel een verrassend antwoord. De platenspelers van vandaag zijn dik in orde, er worden door veel aanbieders weer prachtige elementen gemaakt. Maar sta je wel eens stil bij de vraag wat nu eigenlijk de bron van het vinylalbum dat onder je naald draait? Wanneer je nog in de veronderstelling bent dat de elpee sowieso analoog opgenomen, gemixte en gemasterde muziek in de twee groeven heeft zou je wel eens bedrogen uit kunnen komen. Niet dat je meteen in de uitzending bij Antoinette Hertsenberg van Tros opgelicht je verhaal moet gaan doen, maar toch… enig ‘food for thought’ is er wel…

NEW VINYL

Helaas is dit bij het ‘nieuwe vinyl’ bijna altijd een digitale bron waaruit geput wordt. Audiofiele firma’s als Classic Records of MFSL misschien daargelaten. Deze beweren in ieder geval dat ze nog puur analoog werken van mastertape tot snijbeitel.

Vinyl is weer hot deze dagen. En artiesten willen het liefst dat hun muziek naast het uitbrengen op de steeds verder wegkwijnende cd en als download in de iTunes winkel ook op het weer trendy op een vinyl wordt gereleaset. Helaas, niet zelden wordt er voor de productie van deze LP ook maar even dezelfde 16 bit/ 44.1 kHz master gebruikt. En dat vind ik nou zelf een zaakje van pure volksverlakkerij.

Ik heb ze ook wel, nieuwe albums, mooie hoes, fantastisch stille 180 gram persing. De persingen van het hedendaags vinyl zijn vaak superbe mede door de veel minder hoge oplages die er gemaakt hoeven worden in vergelijk met de hoogtijdagen van LP, waar hitalbums in enorme hoeveelheden over de toonbank gingen.

Door die hoge vraag en leverdruk werden de tapekopieën van de mastertape en stamper noodgedwongen net iets te vaak en te lang ingezet, wat de kwaliteit er niet beter op maakte. Vergeet niet dat topalbums in tientallen miljoenen aantallen verkocht zijn. Als je dan een persing had die met een stamper is gemaakt die op zijn laatste benen loopt, mag je geen topklank meer verwachten. Het vervelende is dat je dit eigenlijk nooit wist. Of het moest om een gelimiteerde genummerde oplage gaan. Zoals MFSL dat nog steeds doet. Dat soort firma heeft er altijd alles aan gedaan om de muziek zo goed mogelijk in de groef te persen. Met de ‘half-speel master’ techniek bijvoorbeeld, waar bij het snijden dubbel zo veel tijd vergde. Daar hadden de reguliere LP makers helemaal geen tijd voor.

Maar als de inhoud van de groef een evenbeeld van de cd release is, dan kun je toch evengoed de cd zelf spelen? We gaan toch niet alleen voor het nostalgische dat de platenspeler ons biedt maar willen ook een beter ‘analoog’ geluid?

Of als er voor een verder zo mooie 180 grammer een digitale remaster is gebruikt, mag je dan nog wel de gewaardeerde ‘warme’ analoge klank verwachten. Ja, de persing zal wel goed zijn, de plaat vlak als een spiegel, de hoes op dik glanzend karton herdrukt. Maar wat is er nog authentiek aan de inhoud? Moeten we deze heruitgaves liever links laten liggen en op zoek gaan naar een oorspronkelijke persing uit de periode van de albumrelease? Nou, zo simpel ligt het ook weer niet.

DIRECT TO DISC

In de late jaren 70 begin 80 was er nog een ander fenomeen. De ‘Direct to Disc Recording’. De muziek wordt tijdens het spelen zonder tussenkomst van een tape meteen mee gesneden op de schijf die als bron gaat dienen voor de later te persen LP. Ik heb er een aantal van en ze klinken zonder uitzondering geweldig goed. Pink Floyd, Beatles, Queen en andere kreks die de studio als instrument gebruikten om de albums stukje bij beetje bij te slijpen, zul je niet op D2D schijven tegenkomen.

Wel veel Jazz en andere kleine producties. Niet ieders smaak. Maar ja je moet immers wel een groepje muzikanten bij elkaar trommelen die een hele plaatkant foutloos kunnen inspelen! Eén lullig menselijk missertje betekend dat de sessie weer van voor af aan kan beginnen. En dat kan alleen met doorgewinterde muzikanten. Maar het is zeker de moeite waard om eens te ontdekken hoe dynamisch, open en fris een D2D vinyl productie kan klinken. Het laat wel horen dat de gemiddelde vinylrelease lang niet het plafond van de kwalitatieve mogelijkheden van de draaitafel haalt. Wat dat betreft is een echte high res 24 bit/ 96 kHz of hoger gemaakte remaster of een met gevoel voor historie gemaakte ‘remix’ van de oorspronkelijke multitrack tapes van het album misschien niet eens zo’n slecht idee. Het scheelt wel een aantal analoge tape kopieën in de lijn van bronmateriaal tot vinylplak. En iedereen weet dat de geluidskwaliteit bij iedere kopie van tape naar tape een degradatie meebrengt, in tegenstelling tot een kopie in het digitale domein.

PRE-80’s?

Het zou een reden voor de vinyl en analoog liefhebber kunnen zijn om zich op vinylreleases van voor 1980 te gaan richten. Dan weet je in ieder geval dat het product van begin tot eind in het analoge domein is gebleven. En mocht het wel om een vroege digitale opname gaan dan staat het wel in schreeuwende grote letters op de hoes vermeld. Digitaal werd in de beginjaren als het non plus ultra van de opnamewereld gezien. En als je extra geld hebt besteed aan het digitaal vast laten leggen van je muziek, dan wil je het ook laten weten. Tja, het waren andere tijden…

Mannen als Alan Parsons waren er uiteraard vroeg bij, wat wil je als je kind aan huis bent in de Abbey Road Studio’s. En dat werd dan ook trots op de hoes vermeld, als een soort kwaliteitsmerk voor de opnamekwaliteit.

Donald Fagen’s eerste soloplaat na het uit elkaar vallen van Steely Dan wordt nog steeds als een geweldig fijn klinkend album gezien, en dat is het ook. Het werd met hangen en wurgen op digitale opnamemachines van 3M opgenomen. Die dingen bleken om de haverklap de geest te geven. Dat was nog voor de cd de markt bestormde. We zaten en zitten kort door de bocht genomen dus met zijn allen naar een analoge drager te luisteren die vol gepompt is met muziek die in eentjes en nulletjes is vastgelegd.

DRUK MAKEN?

Is dat belangrijk? Nou, eigenlijk kan me dat geen moer schelen, ik geniet al meer dan dertig jaar van dit sfeervolle album. Ik heb ‘m op meerdere vinylversies. Het blijft boeiend waarom een ‘audiofiel’ altijd maar op zoek blijft naar een zogenaamd beter klinkende versie van een album dat al vanaf de eerste release uitermate lekker klinkt. Maar hey, dat is nou onze hobby dude!

Mooie vintage vinylalbums zijn niet moeilijk te vinden. Als het niet in tweedehands winkels is zijn het wel de platenbeurzen die overal in de lande georganiseerd worden, met als hoogtepunt die in de Jaarbeurshallen in Utrecht. Of je vind kraampjes met vinyl op rommelmarkten, waar met wat aandacht veel te vinden is voor weinig geld.

Maar ja, het is niet alles goud wat blinkt, ook al ziet de zwarte schijf er op het oog glimmend en ongeschonden uit. Ik heb jaren zeventig persingen die gewoon te treurig voor woorden zijn en waar de later uitgebrachte cd van hetzelfde album een flinke vooruitgang bleek. Ook toen moest je er als liefhebber vaak wat voor doen om de beste vinyluitgave’s te vinden. Franse en Italiaanse persingen werden bijvoorbeeld gemeden als de pest. Maar met name de Nederlandse Polydor en Philips persingen zijn vaak zeldzaam goed. Ook heb ik veel mooie Duitse makelij. U.S.A. persingen waren altijd gezocht. I Wel een erg leuke tak van sport overigens…

Er zijn dus meer haken en ogen aan het maken van een vinylalbum dan we snel even als de waarheid aan nemen. Oude LP’s kunnen mooi zijn maar even zo goed als bagger klinken. Heruitgaves op 180 of 200 gram vinyl, getrokken van een fatsoenlijke digitale master kunnen daarentegen uitstekend klinken. Of je dan niet net zo goed het album op een digitale drager kunt aanschaffen is een andere vraag. Als ik een zwarte schijf op de draaitafel leg let ik er eigenlijk helemaal niet zo vaak op of de muziek in het voortraject een keer in bitjes gehakt is geweest. Ik haal een album uit de hoes om er lekker van te genieten, in de gemoedstoestand en sfeer van het moment. En er valt echt meer dan genoeg te genieten met dit oude medium dat niet alleen iedere storm lijkt te trotseren, maar er steeds weer sterker uit lijkt te komen.

 

Have your say